Microbiota
n. isim
Microbiota nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Vücudunuz yalnızca kendi hücrelerinizden oluşan bir yaşam alanı değildir; cildinizde, ağzınızda ve bağırsaklarınızda çok sayıda mikroorganizma yaşar. İşte tıpta microbiota, belirli bir ortamda birlikte yaşayan bu mikroorganizmaların oluşturduğu topluluğu anlatır. Günlük dilde bunu, vücudun belirli bir bölgesinin mikroskobik sakinleri olarak düşünebilirsiniz. Türkçe tıp dilindeki yaygın yazımı mikrobiyotadır; kabaca mikro-bi-yo-ta diye okunur. Sözcük, Yunancada küçük anlamındaki mikros ile yaşamı anlatan köklerden türetilmiştir.
Mikrobiyota denince akla çoğunlukla bakteriler gelir, ancak mantarlar ve arke adı verilen farklı mikroorganizmalar da bu topluluğun parçasıdır. Her bölgenin koşulları farklı olduğu için ağızdaki toplulukla bağırsaktaki topluluk aynı değildir. Günlük konuşmada duyabileceğiniz “Bağırsaklarımdaki yararlı bakteriler azalmış olabilir” cümlesi bu kavrama yaklaşır, fakat mikrobiyotayı yalnızca yararlı bakterilerle sınırlamak eksik kalır.
Mikrobiyota hangi alanlarda kullanılır?
Bağırsak mikrobiyotası ifadesi özellikle gastroenterolojide, beslenme değerlendirmelerinde ve antibiyotiklerin bağırsak üzerindeki etkileri konuşulurken kullanılır. Ağız mikrobiyotası, diş hekimliğinde çürükler ve diş eti hastalıklarıyla ilişkili toplulukları anlatır. Cilt mikrobiyotası, dermatolojide derinin yüzeyindeki mikroorganizmalar için kullanılır. Vajinal mikrobiyota ise kadın hastalıkları alanında, vajinanın doğal ortamıyla birlikte değerlendirilir. Terimin önüne gelen bölge adı, hangi topluluktan söz edildiğini belirler.
Araştırma amaçlı ya da özel laboratuvar değerlendirmesinde “Dışkı örneğinde bağırsak mikrobiyotası bileşimi incelenmiştir” ifadesi bulunabilir. Bu cümle, örnekte hangi mikroorganizmaların bulunduğuna yönelik inceleme yapıldığını anlatır; standart dışkı kültürüyle aynı incelemeyi tarif etmez. Doktorunuz “Antibiyotik tedavisi bağırsak mikrobiyotanızın dengesini değiştirebilir” dediğinde, ilacın hedeflenen etken dışında orada yaşayan başka mikroorganizmaları da etkileyebileceğini belirtir. Piyasadaki mikrobiyota testlerinin sonuçları ise her zaman doğrudan tanı koydurmaz veya kişiye özel tedavi seçtirmez.
Mikrobiyota vücutta ne yapar?
Bağırsaktaki mikroorganizmalar, sindirim enzimlerimizin bütünüyle parçalayamadığı bazı besin bileşenlerini işler. Özellikle bazı liflerin parçalanması sırasında oluşan kısa zincirli yağ asitleri, bağırsak hücrelerinin beslenmesine katkıda bulunur. Bu topluluk bağışıklık sistemiyle sürekli etkileşir ve hastalık yapabilecek mikroorganizmaların yerleşmesini zorlaştırabilir. Dolayısıyla mikrobiyota, yalnızca orada bulunan canlıların listesi değil, çevresiyle ilişki kuran hareketli bir ekosistemdir.
Beslenme biçimi, kullanılan ilaçlar, enfeksiyonlar ve kişinin yaşadığı çevre bu ekosistemin bileşimini etkileyebilir. Bununla birlikte herkese uyan, değişmez bir ideal mikrobiyota listesi yoktur. Bir mikroorganizmanın bulunması da her koşulda yararlı veya zararlı olduğu anlamına gelmez; etkisi bulunduğu yere ve çevresindeki koşullara bağlıdır. Şişkinlik ya da dışkılama değişikliği yaşayan bir kişide mikrobiyota gündeme gelebilir, fakat bu yakınmaların nedenini yalnızca topluluğun bileşimine bağlamak doğru değildir. Besin intoleransları, bağırsak hareketleri ve başka hastalıklar da değerlendirmede yer alabilir.
Mikrobiyota hangi terimlerle karıştırılır?
Mikrobiyota ile mikrobiyom günlük kullanımda birbirinin yerine geçebilse de aynı odağı taşımaz. Mikrobiyota, mikroorganizmaların kendisini ifade eder; mikrobiyom ise çoğunlukla onların genetik içeriğini anlatır ve bazı kullanımlarda yaşadıkları ortamı da kapsar. Bağırsak florası, benzer topluluklar için kullanılan daha eski bir adlandırmadır. Flora sözcüğünün bitkileri çağrıştırması nedeniyle günümüzde mikrobiyota daha uygun kabul edilir.
Disbiyoz, mikrobiyal topluluğun yapısında veya işlevinde sağlıkla ilişkilendirilen bir dengesizliği anlatır; bütün hastalıklar için geçerli, standart bir laboratuvar tanısı değildir. Probiyotik ise uygun miktarda verildiğinde sağlık yararı gösterilmiş canlı mikroorganizmalar için kullanılır. Bu nedenle probiyotik ürün almak, mikrobiyotanın bütünüyle yenilendiği anlamına gelmez. Prebiyotik de mikroorganizmanın kendisi değil, konak mikroorganizmaları tarafından seçici biçimde kullanılarak sağlık yararı sağlayan bir maddedir.
Mikrobiyota hakkında doktora ne sorabilirsiniz?
Bir test önerildiyse “Bu mikrobiyota incelemesi hangi klinik soruya cevap verecek ve sonucu tedavimi değiştirecek mi?” diye sorabilirsiniz. Yakınmalarınızın doğrudan mikrobiyotaya bağlandığı bir görüşmede “Belirtilerim için başka hangi nedenleri değerlendirmek gerekiyor?” sorusu, incelemenin kapsamını netleştirir. Probiyotik önerildiğinde ise “Önerdiğiniz ürünün benim durumumda gösterilmiş yararı nedir ve kullandığım ilaçlar ya da bağışıklık durumum açısından uygun mu?” sorusu, ürün seçimini genel vaatlerden çıkarıp kişisel sağlık durumunuza bağlar.
Microbiota hakkında sık sorulan sorular
Mikrobiyota ne demek?
Belirli bir ortamda yaşayan mikroorganizmaların oluşturduğu topluluktur. Vücuttan söz ederken bu ortam bağırsak, ağız, cilt veya vajina olabilir.
Mikrobiyota nerede bulunur?
Vücutta özellikle bağırsaklarda, ağızda, ciltte ve vajinada mikrobiyal topluluklar bulunur. Mikrobiyota kavramı vücut dışındaki ortamlar için de kullanılabilir.
Mikrobiyota ile mikrobiyom arasındaki fark nedir?
Mikrobiyota mikroorganizmaların oluşturduğu topluluğu belirtir. Mikrobiyom ise çoğunlukla bu topluluğun genetik içeriğine odaklanır; kullanımına göre çevresel koşulları da kapsayabilir.
Mikrobiyota raporda ne anlama gelir?
Genellikle alınan örnekteki mikrobiyal topluluğun incelendiğini gösterir. Sonucun anlamı örneğin alındığı bölgeye, kullanılan yönteme ve incelemenin neden istendiğine bağlıdır.
Mikrobiyota hangi kelimelerle kullanılır?
Bağırsak mikrobiyotası, ağız mikrobiyotası, cilt mikrobiyotası ve vajinal mikrobiyota sık kullanılan ifadelerdir. Mikrobiyota bileşimi toplulukta kimlerin bulunduğunu, mikrobiyota çeşitliliği ise topluluğun çeşitlilik özelliklerini anlatır.