Nas

Nas nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Uzun bir tıbbi kelimenin başlangıcı, hangi organın anlatıldığını ele verebilir: tıpta nas, burna ilişkin kelimelerin kurulmasına katılan bir parçadır. Günlük dilde bunu, kelimenin başına eklenen burunla ilgili işareti gibi düşünebilirsiniz. Genellikle kendi başına kullanılmaz; asıl anlam, ardından gelen parçayla tamamlanır.

Kökeni, Latincede burun anlamına gelen nasus kelimesidir. Nas, Türkçede yazıldığı gibi, nas diye okunur. Karşınıza çıkan kelimenin kökenine ve Türkçedeki yerleşmiş kullanımına göre bu parçayı nas, naz veya nazo biçiminde görebilirsiniz. Örneğin nazal, burunla ilgili anlamını taşırken nazogastrik, burunla mide arasındaki ilişkiyi anlatır.

Nas hangi tıbbi ifadelerde kullanılır?

Kulak burun boğaz muayenelerinde ve sinüs tomografisi raporlarında nazal sözcüğüyle sık karşılaşılır. Nazal septum, burnun içini sağ ve sol bölümlere ayıran bölmedir. Bir rapordaki “Nazal septumda sağa deviasyon izlenmiştir.” cümlesi, bu bölmenin sağa doğru eğri olduğunu belirtir; burun tıkanıklığının nedenini değerlendirirken bu bulgunun muayeneyle birlikte ele alınması gerekir.

Nazofarenks, burnun arkasında bulunan ve halk arasında geniz denen bölgedir; kulak burun boğaz değerlendirmelerinde ve görüntüleme raporlarında geçebilir. Nazolakrimal kanal ise gözyaşını gözden burun boşluğuna taşıyan yoldur ve özellikle göz hastalıkları alanında kullanılır. Bu örneklerde ortak başlangıç burnu gösterir, kelimenin devamı ise söz edilen komşuluğu veya yapıyı belirler.

Nazogastrik sonda, burundan geçirilerek yemek borusu üzerinden mideye ulaştırılan tüptür. Hastanede doktorunuz “Beslenmenizi desteklemek için burnunuzdan mideye uzanan bir sonda yerleştireceğiz.” diyebilir. Bu sonda beslenme dışında mide içeriğini boşaltmak amacıyla da kullanılabildiğinden, adını duymak uygulamanın nedenini tek başına açıklamaz.

Nas içeren terimler vücutta neyi anlatır?

Burun, havanın yalnızca içeri girdiği bir açıklık değildir; solunan havanın ısıtılmasına, nemlendirilmesine ve parçacıklardan süzülmesine katkı sağlar. İç yüzeyindeki mukoza şiştiğinde hava geçişi daralabilir. Nazal tıkanıklık ifadesi bu geçişteki güçlüğü anlatır, ancak nedenin alerji, enfeksiyon veya yapısal darlık olup olmadığını ayrıca araştırmak gerekir.

Günlük konuşmada “Burnum açık ama genzim tıkalı gibi hissediyorum.” demeniz, yakınmanın burnun girişinden daha arkada hissedildiğini aktarır. Nazofarenksin yerini bilmek, bu hissi tarif ederken işe yarar; yine de hissedilen yer, sorunun kaynağını kesin olarak göstermez. Gözyaşının burna ulaşması da nazolakrimal kanalın işlevidir; bu yol daraldığında gözde sulanma görülebilir ve ağlarken burnun akması da bu bağlantıyla ilişkilidir.

Dolayısıyla nas içeren bir kelimeyi duyduğunuzda önce hangi yapının, ardından hangi durumun anlatıldığına bakmak gerekir. Kelimenin yalnızca başlangıcı bir hastalık tanısı koydurmaz. Hastanın yaşayacağı etkiyi, ilgili bölgenin ne ölçüde etkilendiği ve solunum, gözyaşı akışı ya da beslenme gibi hangi işlevin söz konusu olduğu belirler.

Nas ve rino nasıl ayrılır?

Nas ile en sık karıştırılabilecek parça, Yunanca burun anlamındaki kökten gelen rino unsurudur. Aralarındaki temel fark anlattıkları organ değil, dil kökenleridir. Rinoplasti, burun biçimini ve gerektiğinde işlevini düzeltmeye yönelik ameliyatı; rinit ise burun mukozasının iltihabi durumunu adlandırır. Rinitteki iltihap her zaman mikrobik enfeksiyon anlamına gelmez; alerji de buna yol açabilir.

Nazal ile sinüs de aynı şeyi anlatmaz. Nazal, burunla ilişki bildirirken sinüsler burun çevresindeki kemiklerin içinde bulunan hava boşluklarıdır. Benzer şekilde nazofarenks bütün boğazın adı değildir; yutağın burun arkasındaki üst bölümüdür. Bu ayrımlar, raporda tarif edilen yerle hissettiğiniz yakınmanın yerini birbirine karıştırmamanızı sağlar.

Nas içeren ifadeler için ne sorabilirsiniz?

Bir raporda nas kökünden türemiş bir ifade gördüğünüzde “Bu bulgu burnun hangi bölümünü anlatıyor?” diye sorabilirsiniz. Yakınmanızla bağlantısı belirsizse “Bu bulgu, yaşadığım tıkanıklığı veya sulanmayı açıklıyor mu?” sorusu değerlendirmeyi somutlaştırır. Nazogastrik sonda gibi bir uygulama planlanıyorsa “Bu uygulamanın benim için amacı nedir?” sorusu, işlemin adından anlaşılmayan gerekçeyi öğrenmenizi sağlar.

İlişkili terimler: Nasus, Nasopharynx, Nasolacrimal, Nasogastric, Rhinitis