Nutrition

Nutrition nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Yemek yemekle vücudun ihtiyaçlarını karşılamak her zaman aynı şey değildir; tıpta nutrition, beslenmeyi bu geniş çerçevede anlatır. Yalnızca ne yediğinizi değil, besinlerin sindirilmesini, emilmesini ve vücutta kullanılmasını da kapsar. İngilizce bir belgede geçtiğinde, bağlama göre beslenme desteğini veya sağlanan besin içeriğini de anlatabilir. Bu nedenle kelimenin yanındaki ifadeler, sizin için hangi anlamın öne çıktığını belirler.

Nutrition İngilizcede kullanılan bir kelimedir; kökeni, beslemek anlamındaki Latince nutrire fiiline uzanır. İngilizce okunuşu kabaca nütrişın şeklindedir. Türkçe tıp dilinde aynı kavram için beslenme ve nütrisyon sözcükleri kullanılır. Günlük konuşmadaki “Yemek yiyorum ama yeterince iyi besleniyor muyum bilmiyorum” cümlesi, bu kavramın temelindeki ayrımı gösterir: midenin dolması, gerekli besin öğelerinin yeterli miktarda alındığını garanti etmez.

Nutrition hangi alanlarda kullanılır?

Nutrition; diyetisyen değerlendirmelerinde, dahiliye ve gastroenteroloji görüşmelerinde, ameliyat öncesi hazırlıkta ve yoğun bakım kayıtlarında karşınıza çıkabilir. Klinik beslenme anlamındaki clinical nutrition, hastalık sırasında beslenme durumunun değerlendirilmesi ve uygun desteğin planlanmasıyla ilgilidir. Medical nutrition therapy ise tıbbi beslenme tedavisidir; kişinin hastalığına, gereksinimlerine ve yeme olanaklarına göre beslenmesinin düzenlenmesini anlatır. Örneğin böbrek hastalığı olan bir kişinin planı, yalnızca kilo vermek isteyen bir kişinin planıyla aynı değildir.

Enteral nutrition, besinlerin sindirim kanalı yoluyla verilmesini; parenteral nutrition ise besin öğelerinin damar yoluyla sağlanmasını ifade eder. Enteral beslenmede gerektiğinde mideye veya bağırsağa uzanan bir tüp kullanılabilir. Bir rapordaki “Ağızdan alım yetersiz olduğu için enteral beslenme desteği planlandı” cümlesi, kişinin ihtiyacını normal yemeklerle karşılayamadığını anlatır. Nutritional assessment ifadesi de beslenme değerlendirmesi demektir; burada amaç yalnızca tartıdaki değeri kaydetmek değildir.

Nutrition vücutta neyi kapsar?

Yedikleriniz sindirim sisteminde daha küçük bileşenlere ayrılır; bunların önemli bir bölümü bağırsaklardan emilerek dolaşıma geçer. Karbonhidratlar ve yağlar enerji sağlarken proteinler kasların ve diğer dokuların yapımına, onarımına katılır. Vitaminler ve mineraller de sinir iletimi, kan yapımı ve kemik sağlığı gibi işlevlerde görev alır. Yeterli beslenme, bu ihtiyaçların kişinin yaşına, hastalığına ve günlük hareketine uygun biçimde karşılanmasını gerektirir.

Hastalık sırasında iştahsızlık, yutma güçlüğü, emilim bozukluğu veya artan ihtiyaçlar nedeniyle bu denge bozulabilir. Kilonuz yüksek olsa bile kas kaybı yaşayabilir, yeterli protein ya da bazı vitaminleri alamayabilirsiniz. Hekimin “Kilonuz değişmemiş olsa da kas kaybınızı ve son dönemde yediklerinizi birlikte değerlendirelim” demesi bu yüzdendir. Değerlendirmede kilo değişimi, yemek tüketimi, kas gücü ve muayene bulguları birlikte ele alınır; albümin gibi kan değerleri iltihaplanmadan da etkilendiği için tek başına yeterli değildir.

Nutrition hangi terimlerle karıştırılır?

Nutrition ile nutrient aynı anlama gelmez. Nutrition beslenme sürecini ve durumunu anlatırken nutrient, protein veya demir gibi bir besin öğesidir. Food ise yiyecek ya da gıda anlamındadır; sofradaki mercimek bir gıda, içerdiği protein ve demir besin öğeleridir. Bu ayrım, bir belgede beslenme düzeninden mi, yoksa belirli bir maddenin eksikliğinden mi söz edildiğini anlamanızı sağlar.

Diet, kişinin yeme içme düzenidir; yalnızca zayıflama amacıyla uygulanan bir liste demek değildir. Malnutrition ise yetersiz, aşırı veya dengesiz besin alımıyla ilişkili bozuk beslenme durumlarını kapsar; klinikte sıklıkla yetersiz beslenme için kullanılır. Nutrition kelimesinin kendisi tek başına hastalık anlamına gelmez. Enteral ve parenteral ayrımında ise belirleyici nokta ürünün sıvı olması değil, sindirim kanalından mı yoksa damardan mı verildiğidir.

Nutrition için hangi sorular işe yarar?

Beslenme değerlendirmesi istendiyse “Bende hangi bulgular beslenme sorunu düşündürüyor?” sorusu, kilo kaybı, kas azalması veya yetersiz tüketim gibi gerekçeleri öğrenmenizi sağlar. Bir destek ürünü önerildiğinde “Bu ürün öğünlerime ek mi olacak, yoksa öğün yerine mi kullanılacak?” diye sorabilirsiniz; kullanım biçimi günlük besin alımınızı doğrudan etkiler. Tüple ya da damardan destek planlanıyorsa “Bu yol neden seçildi ve normal beslenmeye dönüş neye göre değerlendirilecek?” sorusu, hem yöntemin gerekçesini hem de tedavinin izlenecek hedefini netleştirir.

İlişkili terimler: Nutrient, Malnutrition, Diet