Nystagmus
n. isim
Nystagmus nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Gözlerin bir noktaya bakarken istemeden, ritmik biçimde hareket etmesine tıpta nystagmus denir; Türkçe tıp dilinde yaygın yazımı nistagmustur. Günlük konuşmada göz titremesi diye anlatılır, ancak burada hareket eden göz kapağı değil, gözün kendisidir. Hareket sağa sola, yukarı aşağı ya da dönme biçiminde olabilir. Kişi bunu kendisi fark etmeyebilir; bazen ilk dikkat eden, karşısında duran bir yakınıdır.
Kelime, Eski Yunancada uyuklama sırasında başın sallanmasını anlatan nystagmos sözcüğünden gelir. Türkçede kabaca nis-tag-mus diye okunur. Nistagmus, göz hareketinin nasıl göründüğünü tanımlayan bir bulgudur; tek başına belirli bir hastalığın adı değildir. Nedenini anlamak için ne zaman başladığı, hangi yöne bakarken ortaya çıktığı ve başka yakınmaların eşlik edip etmediği değerlendirilir.
Nistagmus hangi değerlendirmelerde geçer?
Nistagmus; göz hastalıkları, nöroloji ve kulak burun boğaz muayenelerinde karşınıza çıkabilir. Özellikle baş dönmesi, denge bozukluğu veya görme yakınmaları araştırılırken göz hareketlerine bakılır. Hekim sizden başınızı sabit tutup gözlerinizle bir hedefi izlemenizi isteyebilir. Denge incelemelerinde kullanılan özel gözlükler veya kameralar da hareketleri kaydederek değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.
Horizontal nistagmus, gözlerin yatay doğrultuda; vertikal nistagmus ise dikey doğrultuda hareket ettiğini belirtir. Rotatuvar nistagmusta dönme bileşeni vardır. Spontan nistagmus, özel bir baş hareketiyle tetiklenmeden gözlenirken pozisyonel nistagmus başın belirli konumlarında ortaya çıkar. Raporda “Sağa bakışta yatay nistagmus izlendi.” yazması, muayenede saptanan hareketin yönünü ve hangi bakışta görüldüğünü anlatır; nedenini açıklamak için diğer bulgular da gerekir.
Vestibüler nistagmus ifadesi, hareketin iç kulak ve onun beyinle bağlantılı denge yollarıyla ilişkili olduğunu anlatır. Optokinetik nistagmus ise hareket eden geniş bir görüntü izlenirken oluşabilen normal bir yanıttır. Örneğin araç penceresinden art arda geçen nesneleri izlerken gözler takip ve geri dönüş hareketleri yapabilir. Dolayısıyla aynı kelime hem olağan bir yanıtı hem de araştırılması gereken bir bulguyu tanımlayabilir.
Nistagmus sırasında vücutta ne olur?
Net görebilmek için baktığınız nesnenin görüntüsünün retinada, yani gözün ışığa duyarlı tabakasında yeterince sabit kalması gerekir. Başınızı çevirdiğinizde iç kulaktaki denge organları, gözleri karşı yönde hareket ettiren sinir yollarına bilgi gönderir. Bu düzenin farklı noktalarındaki etkilenmeler, gözlerin hedef üzerinde sabit kalmasını güçleştirebilir. Bazı nistagmus türlerinde göz yavaşça kayar ve ardından hızlıca geri döner; bazılarında iki yöndeki hareket daha eşit görünür.
Hızlı dönüşlü tiplerde nistagmusun yönü, hızlı hareketin yönüne göre adlandırılır. Doktorunuzun “Göz hareketlerinizi başınızın konumuyla birlikte değerlendireceğim.” demesi, yalnızca gözlere değil denge sistemine de baktığını gösterir. İç kulak sorunları, beyincik veya beyin sapını etkileyen durumlar ve bazı ilaçlar nistagmusla ilişkili olabilir. Bulguyu yalnızca hareketin yönüne bakarak belirli bir hastalığa bağlamak doğru olmaz.
Çocukluktan beri bulunan nistagmus ile yetişkinlikte yeni başlayan nistagmus aynı şekilde değerlendirilmez. Erken başlayan türlerde beyin hareketli görüntüye uyum sağlayabilir; buna rağmen görme keskinliği etkilenebilir. Sonradan gelişen nistagmusta çevrenin sallanıyor gibi görünmesi, bulanık görme, bulantı veya dengesizlik yaşanabilir. Günlük konuşmada “Ben sabit duruyorum ama karşımdaki yazılar sallanıyor gibi.” demek, görüntünün hareket ediyormuş gibi algılandığını anlatabilir.
Nistagmus hangi durumlarla karıştırılır?
Göz kapağı seğirmesi, çoğunlukla kapak kasındaki küçük kasılmalardır; nistagmusta ise göz küresi hareket eder. Şaşılık, gözlerin aynı hedefe birlikte yönelmemesidir ve ritmik hareket bulunması gerekmez. Nistagmus ile şaşılık aynı kişide görülebilir, ancak birbirlerinin yerine kullanılan tanımlar değildir.
Vertigo, kişinin kendisinin veya çevresinin dönüyormuş gibi hissetmesidir; nistagmus ise muayenede gözlenen bir göz hareketidir. Vertigoya nistagmus eşlik edebilir, fakat her baş dönmesinde nistagmus görülmez. Osilopsi, çevrenin sallanıyor ya da sıçrıyor gibi algılanmasının adıdır. Bu nedenle nistagmus hareketi, osilopsi ise kişinin görsel deneyimini tarif eder.
Nistagmus için hangi sorular işe yarar?
Muayenede “Nistagmusum hangi koşulda ortaya çıkıyor ve olası kaynağı neresi?” sorusu, bulgunun nasıl yorumlandığını öğrenmenizi sağlar. Düzenli ilaç kullanıyorsanız “Kullandığım ilaçların bu hareketle ilişkisi olabilir mi?” diye sorabilirsiniz; ilaçları kendi kararınızla bırakmayın. Okuma veya yürüme etkileniyorsa “Görme ve denge yakınmalarım için nasıl bir değerlendirme ve tedavi planlanıyor?” sorusu günlük ihtiyaçlarınıza odaklanır. Başlangıç zamanını, eşlik eden işitme değişikliğini ve düşme hissini anlatmanız değerlendirmeyi yönlendirir. Ani başlayan göz hareketlerine konuşma bozukluğu, güçsüzlük, şiddetli yeni baş ağrısı veya yürüyememe eşlik ederse acil değerlendirme gerekir.
Nystagmus hakkında sık sorulan sorular
Nystagmus ne demek?
Türkçede nistagmus olarak yazılır ve gözlerin istemsiz, ritmik hareketini tanımlar. Hareketin biçimi, başlangıcı ve eşlik eden belirtiler nedeninin araştırılmasında önemlidir.
Nystagmus neyin belirtisidir?
İç kulak veya göz hareketlerini düzenleyen sinir yollarıyla ilişkili durumlarda görülebilir. Bazı ilaçlarla bağlantılı olabilir; hareketli görüntüleri izlerken oluşan bazı türler ise normal yanıttır.
Nystagmus ile göz kapağı seğirmesi arasındaki fark nedir?
Nistagmusta göz küresi hareket eder. Göz kapağı seğirmesinde kasılan yapı kapaktır; bu nedenle ikisi farklı bulgulardır.
Nystagmus raporda ne anlama gelir?
Muayenede veya göz hareketi kaydında ritmik hareket saptandığını belirtir. Yanındaki yön ve tetiklenme ifadeleri bulguyu tarif eder; kesin nedeni diğer muayene sonuçlarıyla değerlendirilir.
Nystagmus hangi kelimelerle kullanılır?
Horizontal, vertikal ve rotatuvar sözcükleri hareketin doğrultusunu anlatır. Spontan ve pozisyonel ifadeleri ise hareketin hangi koşullarda ortaya çıktığını belirtir.