Pharyngeal

Pharyngeal nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Boğaz denince çoğu zaman tek bir bölge düşünülür; oysa tıpta pharyngeal, özellikle yutakla bağlantıyı anlatan bir sıfattır. Yanına geldiği kelimenin yutağa ilişkin olduğunu belirtir: bir kası, muayene bulgusunu ya da yutmanın belirli bir aşamasını niteleyebilir. Dolayısıyla bu kelimenin karşılığını anlamak için yalnızca kendisine değil, birlikte kullanıldığı ifadeye de bakmak gerekir. Türkçe tıp dilinde farengeal yazımıyla karşılaşabilirsiniz.

İngilizce bir sözcük olan pharyngeal, kabaca fırinciıl diye okunur; kökü Yunancada yutak anlamındaki pharynx sözcüğüne uzanır. Anatomi kitaplarında aynı ilişkiyi anlatan Latince pharyngicus biçimi de kullanılır. Günlük konuşmadaki “Boğazımda bir şey takılmış gibi hissediyorum.” cümlesi daha geniş bir alanı tarif ederken, farengeal sözcüğü bu alanın yutak bölümünü işaret eder.

Pharyngeal hangi ifadelerde kullanılır?

Bu sözcük kulak burun boğaz muayenelerinde, nörolojik değerlendirmelerde, yutma incelemelerinde ve görüntüleme raporlarında karşınıza çıkabilir. Farengeal duvar, yutağı çevreleyen dokuları; farengeal kaslar, yutma sırasında çalışan kasları anlatır. Farengeal refleks ise yutağın belirli bölgelerine dokunulduğunda ortaya çıkabilen öğürme yanıtını ifade eder. Bunların her biri aynı bölgeyle ilgilidir, ancak biri yapıyı, diğeri hareketi veya muayene yanıtını tarif eder.

Farengeal faz, yutmanın lokmanın yutaktan geçtiği aşamasıdır. Hekiminiz “Yutmanın farengeal evresini değerlendirmek istiyorum.” dediğinde, lokmanın ilerleyişiyle birlikte hava yolunun korunmasını da incelemek istiyordur. Bir görüntüleme raporundaki “Farengeal arka duvarda hafif kalınlaşma izlenmiştir.” cümlesi ise bir doku görünümünü bildirir. Kalınlaşmanın nedeni, yalnızca bu ifadeden değil, muayene ve raporun diğer bulgularından anlaşılır.

Farengeal bölge nasıl çalışır?

Yutak, burun ve ağız boşluklarının arkasında bulunan, aşağıda yemek borusuyla devam eden kaslı bir geçittir. Solunan hava yutaktan geçerek gırtlağa yönelirken, yiyecek ve içecekler yemek borusuna ilerler. Bu nedenle yutak hem solunum hem de sindirim yoluyla ilişkilidir. Yutma sırasında kasların ve sinirlerin uyumlu çalışması, lokmanın doğru yöne taşınmasını sağlar; hava yolunu koruyan yapılar da bu harekete eşlik eder.

Farengeal fazda sorun varsa kişi lokmayı ilerletmekte zorlanabilir, yutma sonrasında boğazında kalıntı hissedebilir veya yemek sırasında öksürebilir. Bununla birlikte bu yakınmaların başka nedenleri de vardır; yalnızca hissedilen yere bakarak sorunun kaynağı belirlenemez. Yutma değerlendirmesinde gerektiğinde burundan ilerletilen ince bir kamerayla veya hareketli röntgen görüntüleriyle lokmanın geçişi incelenir. Amaç, hangi kıvamın daha güvenli ilerlediğini ve nerede aksama olduğunu görmektir.

Farengeal refleksin muayenesi ise yutma incelemesinin tamamının yerine geçmez. Öğürme yanıtı kişiler arasında değişebilir; yanıtın zayıf olması, kişinin mutlaka güvensiz yuttuğunu göstermez. Hekim bu bulguyu ses, öksürük, damak hareketleri ve diğer sinir muayenesi bulgularıyla birlikte değerlendirir. Sizin açınızdan önemli olan, rapordaki sıfatın bir yapıdan mı, hareketten mi, yoksa muayene yanıtından mı söz ettiğidir.

Farengeal ile larengeal arasındaki fark

Farengeal ile sık karıştırılan larengeal, gırtlakla ilgili demektir. Yutak ortak bir geçiş alanıyken gırtlak, ses tellerini barındırır ve soluk borusunun girişinde bulunur. Bu yüzden ses kısıklığını değerlendirirken larengeal yapılar, lokmanın yutaktan geçişini değerlendirirken farengeal işlevler özellikle önem kazanır. İki bölge komşudur ve aynı yakınmanın araştırılmasında birlikte incelenebilir; yine de adları birbirinin yerine kullanılamaz.

Özofageal ise yemek borusuna ilişkin bir sıfattır; lokmanın yutağı geçtikten sonraki yolunu anlatır. Nazofarengeal, yutağın burun arkasındaki bölümünü; orofarengeal, ağız arkasındaki bölümünü belirtir. Farenjit de farklı türde bir kelimedir: yutaktaki iltihaplanmayı adlandırır. Farengeal ise tek başına hastalık anlamına gelmez; bir iltihabı da, sağlıklı bir yapıyı da niteleyebilir.

Farengeal bulgular için ne sorulabilir?

Görüşmeye giderken yakınmanızın yemek sırasında mı, sonrasında mı ortaya çıktığını ve katı yiyeceklerle sıvılar arasında fark olup olmadığını not edebilirsiniz. Raporda farengeal ifadesi varsa “Bu ifade yutağın hangi bölümünü ve hangi bulguyu anlatıyor?” sorusu yerini netleştirir. Yutma güçlüğünüz varsa “Yakınmam yutaktan mı, yemek borusundan mı kaynaklanıyor?” diye sorabilirsiniz. İnceleme planlanıyorsa “Bu test yutmanın hangi aşamasını değerlendirecek ve sonucuna göre ne değişecek?” sorusu, işlemin amacını ve sonraki adımı öğrenmenizi sağlar.

İlişkili terimler: Pharynx, Larynx, Oropharynx, Nasopharynx, Dysphagia, Pharyngitis