İçeriğe geç
Tıp Terimleri Sözlüğü

Phlebotomy

n. isim

1. Kan alma; 2. Damar (ven) ameliyatı, flebotomi.

Phlebotomy nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Kan vermek sözü, laboratuvara örnek bırakmayı da tedavi için kan aldırmayı da anlatabilir; tıpta phlebotomy bu işlemlerle bağlantılı bir terimdir. Türkçe tıp dilinde flebotomi diye yazılır ve kabaca fle-bo-to-mi şeklinde okunur. Günümüzde damar yoluyla kan alınmasını ifade eder; işlemin amacı, geçtiği cümleye göre anlaşılır. Laboratuvar hizmetlerinde örnek alma işlemi için kullanılabilirken, hematolojide tedavinin bir parçasını anlatabilir.

İngilizcedeki phlebotomy sözcüğünün kökleri Eski Yunancaya uzanır: damar anlamındaki sözcük kökü ile kesme anlamındaki kökün birleşmesinden oluşur. Bu nedenle eski tıbbi metinlerde toplardamarın kesilerek açılması anlamını da taşıyabilir. Günümüzde rutin kan alımında damar cerrahi olarak kesilmez; uygun bir iğneyle toplardamara girilir. Kelimenin tarihsel kökeniyle bugünkü uygulama biçimini birbirinden ayırmak gerekir.

Flebotomi hangi alanlarda kullanılır?

Flebotomiyle laboratuvarın kan alma biriminde, hastane işlem kayıtlarında ve hematoloji tedavi planlarında karşılaşabilirsiniz. Tanısal flebotomi, hastalığı araştırmak veya tedaviyi izlemek amacıyla inceleme için kan örneği alınmasını anlatır. Terapötik flebotomi ise alınan kanın kendisi üzerinden tedavi etkisi oluşturmayı hedefler. Herediter hemokromatozda flebotomi ifadesi vücuttaki fazla demirin azaltılmasına, polisitemia verada flebotomi ifadesi ise yüksek alyuvar yoğunluğunun düşürülmesine yönelik uygulamayı belirtir.

Bir işlem kaydında “Tedavi amaçlı flebotomi planlandı.” yazabilir. Bu cümle, yalnızca tahlil tüplerinin doldurulacağını değil, hastalığın yönetimi için kan alınacağını düşündürür. Doktorunuzun “Demir yükünü azaltmak için flebotomi uygulayacağız.” demesi de aynı tedavi amacını açıklar. Günlük konuşmada kullanılan “Bugün kan aldırmaya gidiyorum.” cümlesiyse işlemin tetkik mi yoksa tedavi mi olduğunu söylemez.

Flebotomi vücutta nasıl etki eder?

Kan örneği alınırken çoğunlukla kolun iç tarafındaki yüzeyel toplardamarlar kullanılır. Sağlık çalışanı cildi temizler, damara uygun bir iğne yerleştirir ve kanı tüpe ya da toplama sistemine aktarır. Tanısal işlemde amaç, kanda bulunan hücreleri veya kimyasal maddeleri incelemektir; alınan örnek hastalığı doğrudan tedavi etmez. İğnenin girdiği yerde kısa süreli hassasiyet ya da morarma gelişebilir.

Tedavi amaçlı uygulamada ise kandan alyuvarlarla birlikte demir de uzaklaştırılır. Hemokromatozda vücut gereğinden fazla demir biriktirir ve bu birikim organlara zarar verebilir. Vücut, alınan alyuvarların yerine yenilerini üretirken depolardaki demiri kullanır; böylece tekrarlanan uygulamalarla demir yükü azaltılabilir. Tedavinin zamanlaması kan sayımı ve demir depolarını değerlendiren testlerle belirlenir.

Polisitemia verada hedef, alyuvarların kan içinde kapladığı hacmi azaltmaktır. Bu oran hematokrit olarak adlandırılır; yüksek olduğunda kanın akış özellikleri değişebilir ve pıhtılaşma riski artabilir. Ancak hemoglobin veya hematokrit yüksekliği görülen her durumda flebotomi yapılmaz; yüksekliğin nedeni önemlidir. İşlem sırasında baş dönmesi, bulantı veya bayılacak gibi olma hissi gelişirse bunu görevliye hemen söylemeniz, işlemin güvenle yönetilmesini sağlar.

Flebotomi hangi terimlerle karıştırılır?

Venipunktur, iğneyle toplardamara girilmesidir; kan almak dışında damar yoluyla ilaç vermek için de yapılabilir. Flebotomi ise kan alma işlemini ve bağlama göre bunun tedavi amacını öne çıkarır. Flebotomi ile flebektomi arasındaki fark daha belirgindir: flebektomi, genellikle varisli bir toplardamarın çıkarılmasını anlatan cerrahi işlemdir. Adları benzer olsa da flebotomide damar çıkarılmaz.

Kan bağışında amaç, uygun kişiden alınan kanı başka hastaların kullanımına sunmaktır; terapötik flebotomide öncelik kanı alınan kişinin tedavisidir. Tedavi sırasında alınan kanın bağış olarak kullanılıp kullanılamayacağı, kişinin uygunluğuna ve merkezin kurallarına bağlıdır. Aferez ise kanın bir cihazla bileşenlerine ayrıldığı, hedeflenen bileşenin uzaklaştırılıp kalanların geri verilebildiği farklı bir yöntemdir.

Flebotomi öncesinde ne sorabilirsiniz?

İşlemin amacını netleştirmek için “Benden tetkik için örnek mi alınacak, yoksa tedavi amaçlı flebotomi mi yapılacak?” diye sorabilirsiniz. Tedavi planlanmışsa “Hangi kan değerini veya demir göstergesini izleyerek uygulama zamanını belirleyeceksiniz?” sorusu takip düzenini anlamanızı sağlar. Hazırlık için “Kullandığım ilaçlar, daha önce kan aldırırken bayılmam veya mevcut kansızlığım hazırlığı nasıl değiştirir?” sorusu yararlıdır. Kan sulandırıcı kullanıyorsanız bunu önceden belirtin; ilacınızı kendi kararınızla kesmeyin. Açlık gerekip gerekmediği de yalnızca flebotomi sözcüğünden anlaşılamaz, istenen tetkike ve işlem planına bağlıdır.

Phlebotomy hakkında sık sorulan sorular

Phlebotomy ne demek?

Türkçede flebotomi olarak kullanılan, toplardamardan kan alınmasıyla ilgili terimdir. Kullanıldığı bağlama göre laboratuvar için örnek almayı veya tedavi amacıyla kan uzaklaştırılmasını anlatabilir.

Phlebotomy raporda ne anlama gelir?

İşlem kaydında kan alındığını, tedavi planında ise kan alınmasının hastalığın yönetiminde kullanılacağını belirtebilir. Yanındaki tanı ve işlemin amacı, hangi anlamın kastedildiğini netleştirir.

Phlebotomy hangi kelimelerle kullanılır?

Tanısal flebotomi ve terapötik flebotomi sık kullanılan ifadelerdir. Hemokromatoz ve polisitemia vera gibi hastalık adlarıyla birlikte geçtiğinde genellikle tedavi uygulamasını anlatır.

Phlebotomy ile flebektomi arasındaki fark nedir?

Flebotomide damardan kan alınır; flebektomide ise toplardamarın bir bölümü cerrahi olarak çıkarılır. Flebektomi özellikle varis tedavisinde kullanılan bir işlemdir.

Phlebotomy ile venipunktur arasındaki fark nedir?

Venipunktur, toplardamara iğneyle girilmesini tanımlar. Flebotomi kan alma işlemini belirtirken, venipunktur ilaç uygulaması gibi başka amaçlarla da yapılabilir.

İlişkili terimler: Venipuncture, Hemochromatosis, Polycythemia Vera, Hematocrit, Phlebectomy

Aynı harften

P Harfi İle Başlayan Tıp Terimleri