Phrenic

Phrenic nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Nefes alırken göğüs kafesinizin altında çalışan diyaframla ilgili bir anlatımda, tıpta phrenic sözcüğüyle karşılaşabilirsiniz. Bu sözcük çoğunlukla diyaframla ilişkili anlamında kullanılan bir sıfattır; hangi yapının veya işlevin anlatıldığını yanındaki kelime belirler. İngilizce yazımı phrenic, Türkçe tıp dilindeki yaygın karşılığı freniktir ve kabaca frenik diye okunur. Diyafram ise göğüs boşluğuyla karın boşluğunu ayıran, soluk almada temel görev üstlenen kastır.

Sözcüğün kökü, Eski Yunancada diyaframı ve tarihsel olarak zihni anlatmak için kullanılan phrēn kelimesine uzanır. Bu nedenle eski sözlüklerde zihinle veya kafayla ilişkili karşılıklar da görülebilir. Ancak güncel bir sinir, ameliyat veya solunum raporunda frenik dendiğinde genellikle diyafram bağlantısı kastedilir; kelimeyi doğrudan beyinle ilgili diye yorumlamak doğru olmaz.

Frenik hangi ifadelerde kullanılır?

En sık karşılaşacağınız kullanım frenik sinir ifadesidir; İngilizce belgelerde phrenic nerve olarak yazılır. Nöroloji, göğüs hastalıkları, göğüs cerrahisi ve anesteziyoloji alanlarında geçebilir. Frenik sinir felci, sinirin diyaframı yeterince çalıştıramadığı durumu anlatır. Frenik nöropati ise bu sinirin hasarlanmasını veya işlevinin bozulmasını ifade eder; etkilenmenin derecesi her hastada aynı değildir.

Frenik sinir uyarımı, uygun hastalarda diyaframın kasılmasını sağlamak amacıyla sinire elektriksel uyarı verilmesidir. Frenik sinir iletim incelemesi ise sinirin uyarıya verdiği yanıtın değerlendirildiği elektrofizyolojik bir testtir. Bir inceleme raporunda “Sağ frenik sinir iletiminde bozulma saptandı.” cümlesini görebilirsiniz. Bu ifade, sağ taraftaki sinirin işlevi hakkında bulgu bildirir; bozulmanın nedenini veya günlük yaşamı ne ölçüde etkileyeceğini tek başına açıklamaz.

Frenik sinir nefesi nasıl etkiler?

Frenik sinir boyun bölgesindeki omurilik sinirlerinden kaynaklanır, göğüs içinde ilerler ve diyaframa ulaşır. Sağ ve sol tarafta ayrı bir sinir bulunur; her biri ağırlıklı olarak kendi tarafındaki diyafram bölümünü çalıştırır. Sinirden gelen hareket komutu diyaframın kasılıp aşağı doğru inmesini sağlar. Böylece göğüs boşluğu genişler ve hava akciğerlere girer. Sinir ayrıca diyaframın bazı bölümleriyle kalp zarından ve göğüs içindeki bazı zarlardan duyu taşır.

Sinirin işlevi azaldığında ilgili diyafram bölümü soluk almaya yeterince katılamayabilir. Bazı kişiler bunu fark etmezken bazıları efor sırasında veya yatınca nefes darlığı yaşayabilir; mevcut akciğer hastalıkları yakınmaları belirginleştirebilir. Günlük konuşmadaki “Yatınca nefesim daha çok daralıyor.” ifadesi böyle bir değerlendirmeye yol açabilir, ancak bu yakınma kalp ve akciğer hastalıklarında da görülür. Doktorunuz “Diyaframınızın hareketini ultrasonla değerlendireceğiz.” diyerek kasın solunum sırasındaki hareketini incelemek isteyebilir.

Boyun veya göğüs bölgesindeki ameliyatlar, travmalar, sinire bası ve bazı sinir hastalıkları frenik siniri etkileyebilir. Akciğer grafisinde diyaframın yüksek görünmesi araştırmayı başlatabilir, fakat bu görüntü sinir hasarını kesinleştirmez. Sinir iletim incelemesi, diyafram ultrasonu ve solunum testleri farklı sorulara yanıt verir; hangi incelemenin gerekli olduğu belirtilere ve muayene bulgularına göre belirlenir.

Frenik ile diyafragmatik arasındaki fark

Frenik ve diyafragmatik benzer bağlamlarda kullanılsa da her ifadede birbirinin yerine geçmez. Diyafragmatik, doğrudan diyaframa ilişkin demektir; diyafragmatik herni, karın içindeki yapıların diyaframdaki bir açıklıktan göğüs boşluğuna geçmesini anlatır. Frenik sinir felci ise kasın kendisindeki bir açıklığı değil, onu çalıştıran sinirin işlev kaybını belirtir. Dolayısıyla diyaframla ilgili her sorun frenik sinir hastalığı değildir.

Frenik sinir ile vagus siniri de farklı yapılardır. Frenik sinir diyaframın hareketinde temel rol oynarken vagus siniri kalp, sindirim sistemi ve başka organların düzenlenmesinde görev alır. Sözcük kökünün tarihsel olarak zihinle bağlantılı olması, güncel raporlardaki frenik ifadesinin psikiyatrik bir tanı olduğu anlamına gelmez.

Frenik bulgu için ne sorulabilir?

Görüşmeye rapordaki tam ifadeyi ve nefes darlığınızın hangi durumda ortaya çıktığını götürmeniz, bulgunun şikâyetinizle birlikte değerlendirilmesini sağlar. “Buradaki frenik bulgu sinirin iletimini mi, diyaframın hareketini mi anlatıyor?” sorusu, incelemenin neyi gösterdiğini netleştirir. “Bu bulgu yaşadığım nefes darlığını açıklıyor mu?” sorusu, başka nedenlerin de değerlendirilip değerlendirilmeyeceğini konuşmaya açar. “İzlemde hangi değişiklikleri takip etmeliyim ve ek inceleme gerekiyor mu?” sorusu ise kontrol planının ve günlük yaşamla ilgili önerilerin somutlaşmasını sağlar.

İlişkili terimler: Neuropathy, Vagus Nerve