Pivot Joint

Pivot Joint nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Başınızı yana çevirirken ya da avucunuzu yukarı döndürürken kemikleriniz yalnızca bükülmez; birbirlerinin çevresinde de hareket eder. İşte tıpta pivot joint, temel hareketi bir eksen çevresinde dönmek olan eklem türünü anlatır. Günlük dilde döner eklem diyebiliriz. Buradaki dönme, eklemin her yöne serbestçe hareket etmesi değil, belirli bir eksen boyunca çalışmasıdır. Bu nedenle terim, hareketin genişliğinden çok biçimini tarif eder.

İfade İngilizcedir; pivot, çevresinde dönülen mili veya dayanak noktasını, joint ise eklemi belirtir. Kabaca “pivıt coynt” diye okunur. Türkçe tıp dilinde pivot eklem ve trokoid eklem adlarıyla karşılaşabilirsiniz. Anatomideki Latince karşılığı articulatio trochoidea olarak geçer. Bunlar farklı hastalıkların değil, aynı yapısal eklem grubunun adlarıdır.

Pivot joint nerelerde kullanılır?

Bu terim daha çok anatomi, ortopedi ve fizik tedavi alanlarında kullanılır. Görüntüleme raporlarında İngilizce sınıflandırma yerine ilgili eklemin kendi adı yazılır. Boyunda median atlantoaksiyel eklem, ön kolda ise proksimal radioulnar eklem ve distal radioulnar eklem bu gruba örnektir. Atlantoaksiyel, atlas ile aksis adlı boyun omurlarının ilişkisini; radioulnar ise radius ile ulna adlı ön kol kemiklerinin ilişkisini anlatır.

Proksimal, gövdeye daha yakın; distal, daha uzak konumu belirtir. Dolayısıyla proksimal radioulnar eklem dirseğe, distal radioulnar eklem el bileğine yakın uçtadır. Örneğin bir raporda “Proksimal radioulnar eklemde eklem uyumu korunmuştur.” yazabilir. Bu cümle, görüntülemede eklem yüzlerinin birbirine göre yerleşiminin normal göründüğünü anlatır; hareket sırasında ağrı bulunmadığını tek başına kanıtlamaz.

Pivot joint nasıl çalışır?

Bu eklemlerde bir kemik bölümü, kemik ve bağların oluşturduğu bir halka içinde dönebilir. Eklem yüzlerini örten kıkırdak sürtünmeyi azaltır; eklem kapsülü ve bağlar hareket sırasında kemikleri bir arada tutar. Boyundaki median atlantoaksiyel eklemde, aksis omurunun diş benzeri çıkıntısı dönme ekseninin merkezindedir. Atlas omuru ve onun taşıdığı baş, bu eksenin çevresinde hareket eder.

Ön kolda radius kemiği, ulna ile kurduğu eklemler sayesinde avucun yönünü değiştirir. Dirseğinizi büküp üst kolunuzu gövdenize yakın tuttuğunuzda avucunuzu yukarı çevirmeniz supinasyon, aşağı çevirmeniz pronasyon olarak adlandırılır. “Elimi para alacakmış gibi açabiliyorum ama masaya doğru çeviremiyorum.” sözü, günlük konuşmada bu hareketlerden birinin kısıtlandığını tarif edebilir. Bu dönüş yalnızca el bileğinin hareketi değildir; ön koldaki eklemler birlikte çalışır.

Muayenede hekiminiz “Dirseğinizi yanınızda tutun, avucunuzu tavana ve yere doğru çevirin.” diyebilir. Böylece omuz hareketinin katkısı azaltılarak ön kol dönüşü değerlendirilir. Yaralanma, eklem iltihabı veya eklem yüzlerindeki aşınma bu hareketi ağrılı ya da kısıtlı hâle getirebilir. Pivot joint adı ise bu sorunlardan hangisinin bulunduğunu söylemez; ağrının yeri, muayene ve gerektiğinde görüntüleme birlikte değerlendirilir.

Pivot joint ile menteşe eklem farkı

Menteşe eklem, kapı menteşesine benzer biçimde esas olarak bükülme ve doğrulmaya izin verir. Pivot eklemde ise esas hareket dönmedir. Dirsek çevresinde bu hareketlerin birbirine yakın yerde gerçekleşmesi kafa karıştırabilir: Dirseği bükmek ile avucun yönünü değiştirmek aynı hareket değildir. Üstelik dirsek bölgesi, farklı görevleri olan eklemleri birlikte barındırır.

Küresel eklem de dönmeye izin verebilir, ancak bunun yanında farklı yönlerde hareket sağlar; omuz bunun tanıdık örneğidir. Bu nedenle dönme yapabilen her eklem pivot eklem sayılmaz. Rotasyon sözcüğü hareketin adıdır, pivot joint ise eklemin yapısal türüdür. Boynun tamamı da tek bir pivot eklem gibi düşünülmemelidir; başı öne eğme ve yana yatırma gibi hareketlere başka eklemler katılır.

Pivot joint için hangi sorular sorulur?

Bir değerlendirmede pivot eklemden söz edilirse “Hangi eklemden söz ediyoruz ve orada normalden farklı ne görüyorsunuz?” sorusu, anatomi bilgisini gerçek bulgudan ayırır. Dönme sırasında ağrınız varsa “Kısıtlılığım eklemin kendisinden mi, çevresindeki bağ veya kaslardan mı kaynaklanıyor?” diye sorabilirsiniz. Yaralanma sonrası hareket önerisi alırken “Benim durumumda hangi hareketleri yapabilirim, hangilerini ne zamana kadar sınırlamalıyım?” sorusu ise günlük işlere ve egzersize dönüş planını netleştirir.