Planum

Planum nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Vücudun içindeki yerleri anlatırken hekimler bazen bir çıkıntıyı, bazen bir çukuru, bazen de düz bir yüzeyi adlandırır; tıpta planum, bu son gruptaki anatomik tariflerde kullanılır. Günlük dilde karşılığı, bağlama göre düzlem ya da düz yüzeydir. Sözcük, bir yapının nerede olduğunu ve çevresindeki dokularla nasıl komşuluk kurduğunu anlatmaya yarar.

Planum, Latince kökenlidir ve düz anlamındaki planus sözcüğüyle ilişkilidir. Kabaca pla-num diye okunur. Latince çoğul biçimi plana olduğundan, anatomi kaynaklarında bu biçimle de karşılaşabilirsiniz. Buradaki düz yüzey ifadesi, mutlaka cetvelle çizilmiş gibi kusursuz bir düzlük düşünmenizi gerektirmez; çevresine göre daha yassı bir anatomik alan da kastedilebilir.

Planum çoğu zaman ardından gelen sözcükle birlikte anlam kazanır. Bu nedenle yalnızca planum kelimesini bilmek, hangi organın ya da kemiğin anlatıldığını belirlemeye yetmez. Yanındaki ad, söz konusu yüzeyin yerini gösterir; hastalıkla ilgili değerlendirme ise cümlenin geri kalanında bulunur.

Planum hangi adlarla birlikte kullanılır?

Planum sphenoidale, kafatası tabanındaki sfenoid kemiğin ön bölümünde bulunan düz yüzeyin adıdır. Beyin cerrahisi, radyoloji ve kafa tabanı anatomisinde kullanılır; beyin manyetik rezonans incelemelerinde bir oluşumun yerini tarif ederken karşınıza çıkabilir. Bir rapordaki “Sfenoid kemiğin düz yüzeyine komşu kitle izlenmiştir.” ifadesi, kitlenin konumunu anlatan bir örnektir. Kitlenin ne tür bir oluşum olduğu, yalnızca bu yer tarifinden çıkarılamaz.

Planum temporale, beynin şakak lobunun üst yüzünde, işitsel işlemlerle ilişkili bir bölgedir. Nöroloji, beyin görüntüleme ve dil araştırmalarında adı geçebilir. Dışarıdan görülen şakak derisini değil, beynin kıvrımları arasında kalan bir yüzeyi anlatır. Günlük konuşmada “Doktor beynin işitmeyle ilgili yüzeyini gösterdi.” diyen bir kişi, bu bölgeyi kastediyor olabilir.

Planum nuchale ise kafatasının arkasındaki oksipital kemiğin, ense kaslarının tutunduğu alanıyla ilgilidir. Daha çok anatomi derslerinde ve kemik yapıların tarifinde kullanılır. Böylece aynı planum sözcüğü, bir yerde kafa tabanındaki kemik yüzeyini, başka bir yerde beyin yüzeyini, başka bir yerde de kasların tutunma alanını adlandırabilir.

Planum vücutta neyi anlatır?

Planum bir hastalık mekanizmasının adı değil, öncelikle anatomik bir yer tarifidir. Kemiğe ait bir planum destek ve komşuluk ilişkileri açısından önem taşırken, beyin dokusundaki bir planum sinirsel işlevlerle bağlantılı olabilir. Bu yüzden kelimenin sizin için anlamı, hangi yapıyla birlikte kullanıldığına bağlıdır.

Planum sphenoidale çevresinde bir oluşum varsa değerlendirmede çevredeki beyin dokusu ve görme yollarıyla ilişkisi önem kazanır. Doktorun “Burada sözü edilen düz yüzey, kitlenin yerini tarif ediyor.” demesi, anatomik ad ile hastalığın kendisini ayırır. Yakınlık bildiren bir ifade, o yapının mutlaka hasar gördüğünü ya da oluşumun kötü huylu olduğunu söylemez.

Planum temporale ise seslerin ve konuşmanın işlenmesine katkıda bulunan ağlarla ilişkilidir. Bu bölgenin görünümünde kişiler arasında farklılıklar bulunabilir; yalnızca şekline bakarak bir kişinin dil becerisi hakkında kesin hüküm verilemez. Görüntüleme bulguları, kişinin yakınmaları ve nörolojik muayenesiyle birlikte değerlendirilir.

Planum ile planus arasındaki fark

Planum ile planus aynı kökten gelse de kullanımları farklıdır. Planum bir düzlemi veya yüzeyi adlandırırken, planus düz ya da yassı olmayı belirten bir sıfattır. Örneğin pes planus, ayak kavsinin alçaldığı düztabanlık durumunun tıbbi adıdır; burada kafatası ya da beyin yüzeyinden söz edilmez.

Planum ile fossa da birbirinin yerine kullanılamaz. Fossa, anatomide çukur veya çukurluk anlamına gelir; planum ise yüzeyin daha düz niteliğini öne çıkarır. Kesit düzlemi ifadesi de farklıdır: Görüntülemede vücudun hangi yönden dilimlenerek gösterildiğini anlatır, mutlaka özel adı olan bir anatomik yüzeyi belirtmez.

Planum için doktora ne sorabilirsiniz?

Görüşmeye rapordaki tam ifadeyi götürmek, yer adıyla bulguyu birbirinden ayırmayı kolaylaştırır. Yalnızca anatomik konumu anlamak istiyorsanız “Buradaki planum hangi yapının yüzeyini anlatıyor?” diye sorabilirsiniz. Yanında kitle, bası veya kalınlaşma gibi bir bulgu yazıyorsa “Bu bölgede görülen değişikliğin çevredeki yapılara etkisi var mı?” sorusu yararlıdır. Yakınmanızla bağlantıyı öğrenmek için de “Bu bulgu şikâyetimi açıklıyor mu, yoksa başka nedenler mi araştırılmalı?” diye sorabilirsiniz.

İlişkili terimler: Os Sphenoidale, Os Occipitale