Pleocytosis

Pleocytosis nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Beyin ve omuriliği çevreleyen sıvıda savunma hücrelerinin beklenenden fazla bulunması, tıpta pleocytosis adıyla ifade edilir. Türkçe tıp dilindeki karşılığı pleositozdur. Burada kastedilen hücreler, bağışıklık sisteminde görev alan akyuvarlardır. Artan hücreler lenfosit olabilir; ancak pleositoz yalnızca lenfosit artışını anlatmaz, başka akyuvar türlerinin artışını da kapsar. Bu nedenle kelimeyi gördüğünüzde, hangi hücrelerin arttığına da bakmak gerekir.

Terim, Yunancada daha fazla anlamını taşıyan pleion ile hücre anlamındaki kytos köklerinden türemiştir. İngilizcede kabaca pliyo-say-to-sis diye okunur; Türkçede ple-o-si-toz şeklinde söylenir. Günlük konuşmada bunu “Belden alınan sıvıda savunma hücreleri artmış” diye anlatabilirsiniz. Buradaki sıvı, omuriliğin kendisinden değil, onu çevreleyen sıvı boşluğundan alınır.

Pleositoz hangi raporlarda kullanılır?

Pleositozla en sık nöroloji ve enfeksiyon hastalıkları değerlendirmelerinde, beyin omurilik sıvısı incelemesinde karşılaşılır. Bu sıvı raporlarda BOS kısaltmasıyla da yazılır. Örnek, çoğunlukla bel bölgesinden yapılan lomber ponksiyon işlemiyle alınır. İncelemede hücrelerin miktarı ve türünün yanında protein, glukoz ve olası mikroplara yönelik testler değerlendirilir. Pleositoz ifadesi, bu sonuçların hücrelerle ilgili kısmını anlatır; kan tahlilindeki akyuvar sonucunun adı değildir.

Lenfositik pleositoz, artan hücreler arasında lenfositlerin baskın olduğunu belirtir. Nötrofilik pleositoz, nötrofil adı verilen savunma hücrelerinin ağırlıkta olduğunu söyler. Eozinofilik pleositoz ise eozinofil denen hücrelerin belirginleştiği, daha seyrek karşılaşılan bir bulgudur. “Beyin omurilik sıvısında lenfosit ağırlıklı pleositoz saptandı” şeklindeki rapor cümlesi, hücre artışının türünü bildirir; nedenini açıklamak için diğer bulgular gerekir.

Lenfosit ağırlığı bazı viral enfeksiyonlarda, tüberkülozda veya bağışıklık sistemiyle ilişkili iltihaplanmalarda görülebilir. Nötrofil ağırlığı bakteriyel menenjiti düşündürebilir, fakat hastalığın erken döneminde başka enfeksiyonlarda da ortaya çıkabilir. Eozinofillerin artması bazı parazit enfeksiyonlarında veya ilaçlara bağlı reaksiyonlarda görülebilir. Hücre türü olasılıkları daraltır; etken mikrobu kesin olarak göstermez.

Pleositoz vücutta neyi gösterir?

Beyin omurilik sıvısı, beyin ve omuriliğin çevresinde dolaşarak bu yapıları mekanik etkilere karşı korur ve kimyasal ortamlarının düzenlenmesine katkıda bulunur. Normalde bu sıvıda az miktarda akyuvar bulunur. Enfeksiyon veya başka bir iltihabi süreç geliştiğinde savunma hücreleri sıvıya geçebilir ve pleositoz ortaya çıkabilir. Bu bulgu, sinir sistemini çevreleyen ortamda bağışıklık yanıtı bulunduğuna ilişkin bir ipucudur.

Hasta açısından önemli olan, hücre artışının hangi şikâyetlerle birlikte görüldüğüdür. Ateş, baş ağrısı ve ense sertliği varsa beyin zarlarının iltihabı olan menenjit araştırılır. Bilinç değişikliği veya nöbet varsa beyin dokusunu etkileyen ensefalit gibi durumlar da değerlendirilir. Bununla birlikte pleositoz tek başına hastalık anlamına gelmez; bazı bağışıklık sistemi hastalıkları ve sinir sistemini tutan kanserler de bu bulguya yol açabilir.

Hekiminiz “Sıvıdaki hücre artışını, şikâyetleriniz ve mikrop araştırmasının sonuçlarıyla birlikte değerlendireceğiz” diyebilir. Bunun nedeni, aynı hücre görünümünün farklı hastalıklarda oluşabilmesidir. Ayrıca örnek alınırken sıvıya kan karışması, ölçülen akyuvar miktarını etkileyebilir. Laboratuvarın alyuvar bulguları ve örnek alma koşulları bu ayrımı yaparken dikkate alınır; yalnızca hücre artışına bakılarak antibiyotik gerekip gerekmediğine karar verilmez.

Pleositoz ve lökositoz arasındaki fark

Lökositoz, çoğunlukla kandaki akyuvar artışı için kullanılan terimdir; pleositoz ise bu bağlamda beyin omurilik sıvısındaki hücre artışını belirtir. Kan sayımınız normal olsa bile beyin omurilik sıvısında pleositoz bulunabilir. Lenfositoz ise lenfositlerin artmasını anlatır ve hangi örnekte saptandığı belirtilmelidir. Bu nedenle lenfositoz ile lenfositik pleositoz her durumda aynı bulgu değildir.

BOS protein yüksekliği de pleositozdan farklıdır; protein bir hücre türü değildir. Sıvıdaki protein miktarı artarken hücre miktarı normal kalabilir veya her ikisi birlikte yükselebilir. Menenjit ise laboratuvar bulgusunun değil, beyin ve omurilik zarlarını etkileyen iltihabi hastalığın adıdır. Pleositoz menenjit değerlendirmesine katkı sağlar, ancak hastalığın adı yerine kullanılamaz.

Pleositoz için hangi sorular sorulmalı?

Sonucu görüşürken “Artan hücrelerin türü ve diğer sıvı sonuçları hangi nedenleri düşündürüyor?” sorusu, raporun bütününü anlamayı sağlar. Örnek alınmasının güç olduğu söylendiyse “Örneğe kan karışması hücre sonucunu etkilemiş olabilir mi?” diye sorabilirsiniz. Tedavi başlanmışsa veya testler henüz tamamlanmamışsa “Bu pleositoz için hangi sonuçlar bekleniyor ve tedavi planı neye göre değişecek?” sorusu, sonraki adımı netleştirir.

İlişkili terimler: Cerebrospinal Fluid, Leukocytosis, Meningitis