Plethora

Plethora nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Yüzün alışılmıştan daha kırmızı ve dolgun görünmesini anlatırken hekimler bazen plethora sözcüğünü kullanır; tıpta plethora, kanla ilişkili bir dolgunluk veya belirgin kızarıklık görünümünü ifade eder. Günlük dilde bunu, bir bölgenin kanla dolmuş gibi görünmesi diye düşünebilirsiniz. Ancak bu sözcükten hareketle vücudunuzdaki toplam kan miktarının arttığı sonucuna varılamaz. Hekim, terimi hangi bölge için kullandığına ve eşlik eden bulgulara göre yorumlar.

Plethora, Eski Yunancada doluluk ve fazlalık anlamları taşıyan bir sözcükten gelir. Türkçede kabaca ple-to-ra diye okunur; pletora ve pletor biçimleriyle de karşılaşabilirsiniz. Aynı kökten gelen pletorik sözcüğü, bu dolgun ve kızarık görünümü niteleyen sıfattır. Günlük konuşmadaki “Yüzüm bugün her zamankinden daha kırmızı görünüyor” cümlesi görünüşü anlatır, fakat bu değişikliğin nedenini açıklamaz.

Plethora hangi ifadelerde kullanılır?

Plethora daha çok dahiliye, hematoloji ve endokrinoloji muayenelerinde, ayrıca muayene bulgularının yazıldığı kayıtlarda karşınıza çıkar. Kan tahlilinde ölçülen bir değerin adı değildir. Yüz pletorası, yüzde belirgin ve çoğunlukla yaygın kızarıklık bulunmasını anlatır. Pletorik görünüm, kişinin cildinin kanlanmış ve dolgun görünmesine ilişkin daha genel bir ifadedir. Pletorik yüz ise bu görünümün özellikle yüzde bulunduğunu belirtir; bu kullanımların her biri görünüşü tarif eder, nedenini değil.

Bir muayene notunda “Yüzde pletorik görünüm izlendi” yazabilir. Bu cümle, muayenede fark edilen bir bulguyu kaydeder; hangi hastalığın bulunduğunu ayrıca belirtmez. Hematoloji değerlendirmesinde bu görünüm, alyuvarlarla ilgili kan sonuçlarıyla birlikte ele alınabilir. Endokrinolojide ise kortizol fazlalığının araştırıldığı bir muayenenin parçası olabilir. Hekimin “Yüzünüzdeki kızarıklığı kan sayımınız ve diğer muayene bulgularınızla birlikte değerlendireceğim” demesi, görünüm ile olası neden arasında henüz kesin bir bağ kurulmadığını anlatır.

Yüz ve boyunda toplardamar dönüşünün engellendiği durumlarda da pletorik görünümden söz edilebilir. Burada özellikle şişlik, boyun damarlarında belirginleşme ve nefesle ilgili yakınmalar önem taşır. Aynı sözcüğün farklı uzmanlık alanlarında kullanılması, anlamının çevresindeki bulgularla tamamlanmasını gerektirir.

Plethora vücutta nasıl ortaya çıkar?

Cildin rengi, yüzeye yakın damarlardaki kanın miktarından, akışından ve içeriğinden etkilenir. Damarlar genişlediğinde bölge daha kırmızı görünebilir; kanın toplardamarlarla geri dönüşü zorlaştığında ise dolgunluk ve şişlik eklenebilir. Alyuvar miktarının arttığı bazı durumlarda da ciltte kırmızımsı veya koyu bir görünüm oluşabilir. Dolayısıyla benzer bir dış görünüş, vücutta farklı süreçlerin sonucu olabilir.

Polisitemi vera gibi alyuvar üretiminin arttığı hastalıklarda pletorik görünüm görülebilir, ancak değerlendirme yalnızca yüz rengine dayanmaz. Hemoglobin ve hematokrit gibi kan sayımı sonuçları, kişinin yakınmaları ve gerektiğinde ek incelemeler birlikte kullanılır. Kortizol fazlalığıyla ilişkili Cushing sendromunda yüz pletorası, başka fiziksel değişikliklere eşlik edebilir; yüzün yuvarlaklaşması ile kızarması aynı bulgu değildir. Güneşte kalmak, sıcak ortam veya egzersiz sonrasında oluşan geçici kızarıklık da kalıcı bir pletorik görünümle aynı şekilde yorumlanmaz.

Sizin açınızdan önemli olan, kızarıklığın ne zamandır bulunduğu, sürekli mi geçici mi olduğu ve başka belirtilerle birlikte ortaya çıkıp çıkmadığıdır. Önceden çekilmiş fotoğraflar görünümün değişimini fark etmeyi kolaylaştırabilir, fakat ışık ve kamera ayarları cilt rengini değiştirebilir. Plethora tek başına hastalık anlamına gelmez; nedenini belirlemek için görünümün dışında bilgi gerekir.

Plethora hangi terimlerle karıştırılır?

Plethora ile polisitemi aynı şey değildir. Plethora görünümü tarif ederken polisitemi, klinik kullanımda alyuvarlarla ilişkili kan değerlerinin artışını ifade eder; artışın nedeni ayrıca araştırılır. Eritrositoz da alyuvar artışı için kullanılan bir terimdir ve laboratuvar değerlendirmesiyle ilişkilidir. Yüzü belirgin kırmızı olan herkeste eritrositoz bulunmayacağı gibi, alyuvarları artmış herkesin yüzünde dikkat çekici kızarıklık olmayabilir.

Hiperemi, bir dokuya gelen kan akımının artmasıdır; sıcaklık veya iltihap sırasında görülebilir. Venöz konjesyon ise kanın toplardamar yoluyla uzaklaştırılmasının zorlaşması sonucu birikmesidir. Plethora bu mekanizmaları birbirinden ayıran bir tanı adı olarak kullanılmaz. Eritem yalnızca ciltteki kızarıklığı anlatan daha genel bir terimdir; cilt hastalıklarında da sık geçer. Solukluk, görünüş bakımından pletorik kızarıklığın karşısında düşünülebilir, ancak solukluk da kendi başına belirli bir hastalığı kanıtlamaz.

Plethora için hekime ne sorulabilir?

Muayene kaydınızda bu sözcük varsa “Plethora ile yüzümdeki görünümü mü, yoksa kan sonuçlarımla ilişkili bir durumu mu kastediyorsunuz?” sorusu, ifadenin neye dayandığını netleştirir. Nedene ilişkin belirsizlik varsa “Bu görünümü açıklamak için hangi bulgulara veya incelemelere bakıyorsunuz?” diye sorabilirsiniz. Takip planını anlamak için “Hangi değişiklik olursa yeniden değerlendirilmem gerekir?” sorusu işe yarar. Görüşmede kullandığınız ilaçları, kızarıklığın süresini ve eşlik eden şişlik, baş ağrısı ya da nefes darlığını belirtmeniz değerlendirmeye somut bilgi sağlar.

İlişkili terimler: Polycythemia, Erythrocytosis, Erythema