Pnea
suff. sonek
Pnea nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Apne, dispne ve takipne gibi sözcüklerin sonundaki benzerlik tesadüf değildir: tıpta pnea, nefes alıp vermeyle ilgili terimler oluşturan bir son ektir. Günlük dilde karşılığı solunumdur; ancak bir kelimenin sonuna geldiğinde, önündeki parçayla birlikte solunumun nasıl olduğunu anlatır. Bu nedenle pnea sözcüğünü ayrı bir hastalık adı gibi değil, kelimenin anlamını çözmeye yarayan bir parça olarak düşünebilirsiniz.
Kökeni, Yunancada nefes veya soluma anlamı taşıyan pnoē sözcüğüne dayanır. Yazıldığı biçim üzerinden kabaca “pne-a” diye okunabilir; Türkçe tıp dilindeki bileşiklerde ise çoğunlukla “pne” sesiyle karşılaşılır. İngilizce kaynaklarda apne ve dispne karşılığında kullanılan sözcüklerin sonu pnea veya pnoea biçiminde yazılabilir. Türkçede yerleşmiş kullanım, bu yabancı yazımları aynen korumak yerine apne ve dispne gibi biçimleri kullanır.
Pnea hangi terimlerde kullanılır?
Bu ekle kurulan sözcükler göğüs hastalıkları, acil tıp, kardiyoloji, anesteziyoloji ve uyku tıbbında karşınıza çıkabilir. Muayene notlarında, hastane izlem kayıtlarında ve uyku incelemesi raporlarında solunumla ilgili gözlemleri kısa biçimde aktarmaya yararlar. Apne solunumun durmasını, dispne kişinin nefes almakta zorlanma hissini, takipne solunumun hızlanmasını, bradipne ise yavaşlamasını anlatır. Ortopne, yatınca ortaya çıkan veya artan, oturunca hafifleyen nefes darlığı için kullanılır.
Bir muayene notunda “İstirahatte dispne mevcut.” yazması, kişinin dinlenirken de nefes darlığı yaşadığını belirtir. Uyku raporunda görülen “Uyku sırasında apne izlendi.” cümlesi ise inceleme sırasında solunum duraklamalarının kaydedildiğini anlatır. Doktorunuzun “Solunumunuz hızlı olduğu için muayene notuna takipne yazdım.” demesi, bir gözlemi adlandırdığını gösterir; bunun nedenini belirlemek için diğer bulgular da değerlendirilir.
Pnea içeren sözcükler vücutta neyi anlatır?
Solunum, beynin solunum merkezlerinden gelen uyarılarla göğüs kafesi ve diyaframın birlikte çalışması sayesinde gerçekleşir. Hava akciğerlere ulaşır; oksijenin kana geçmesi ve karbondioksitin dışarı atılması sağlanır. Pnea içeren terimler bu sürecin hızını, kesintiye uğramasını veya kişide oluşturduğu hissi adlandırabilir. Kelimenin başındaki bölüm değiştiğinde, tarif edilen durum da değişir.
Örneğin ateş, egzersiz veya bazı akciğer hastalıkları solunumu hızlandırabilir; bu nedenle takipnenin anlamı ortaya çıktığı koşullara göre değerlendirilir. Uykuda hava yolunun kapanması, kişi nefes almaya çalışsa bile hava akışını durdurabilir ve obstrüktif apneye yol açabilir. Solunumu başlatan uyarının geçici olarak kesildiği durumda ise santral apneden söz edilir. Günlük konuşmada “Gece nefesim duruyormuş, sonra horlayarak yeniden başlıyormuşum.” diyen birinin anlattıkları, uyku sırasında solunumun değerlendirilmesini gerektiren bir yakınmadır.
Pnea terimleri arasındaki farklar nelerdir?
Apne ile dispne birbirinin yerine kullanılmaz: apnede solunum duraklar, dispnede ise kişi nefes almakta zorlandığını hisseder. Dispne yaşayan biri mutlaka hızlı solumaz; hızlı soluyan biri de her zaman nefes darlığı hissetmez. Bu ayrım, hastanın anlattığı yakınmayla sağlık çalışanının gözlediği bulgunun neden farklı kelimelerle kaydedilebildiğini açıklar. Dispne bir deneyimi, takipne ise solunum hızındaki artışı tanımlar.
Hipopne, özellikle uyku incelemelerinde, solunumun tamamen durmasından farklı olarak hava akışının kısmen azalmasını ifade eder. Bradipne ise hava akışının azalmasını değil, nefes alma sıklığının düşmesini anlatır. Takipne ile hiperventilasyon da aynı değildir: hiperventilasyonda soluklarla atılan karbondioksit, vücudun üretimine göre fazladır ve kandaki karbondioksit düzeyi düşer. Dolayısıyla yalnızca göğsün hızlı hareket ettiğini görmek, hiperventilasyon bulunduğunu söylemek için yeterli değildir.
Pnea terimleri için hangi sorular sorulabilir?
Raporunuzdaki kelimeyi görüşmeye taşırken “Buradaki terim benim hissettiğim yakınmayı mı, sizin gözlediğiniz solunum değişikliğini mi anlatıyor?” diye sorabilirsiniz. Uyku incelemesinde apne veya hipopne yazıyorsa “Bu bulgu uykumu ve kandaki oksijen düzeyimi nasıl etkiliyor?” sorusu, sonucun sizin açınızdan önemini netleştirir. Muayenede takipne ya da bradipne saptandıysa “Bu değişikliğin nedenini anlamak için hangi bulguları birlikte değerlendiriyorsunuz?” sorusu, değerlendirmenin yalnızca solunum hızına dayanmadığını öğrenmenizi sağlar.
Pnea hakkında sık sorulan sorular
Pnea ne demek?
Pnea, tıbbi sözcüklerde solunumla ilgili anlam kuran bir son ektir. Başına gelen parçaya göre nefesin durması, hızlanması veya nefes almakta zorlanma gibi farklı durumları anlatan kelimeler oluşur.
Pnea hangi kelimelerle kullanılır?
Apne, dispne, takipne, bradipne ve ortopne bu ekle ilişkili yaygın terimlerdir. Türkçede ek çoğunlukla pne biçiminde görülür; kelimenin başındaki parça, solunumla ilgili hangi özelliğin anlatıldığını belirler.
Pnea raporda ne anlama gelir?
Raporda pnea genellikle ayrı bir kelime olarak değil, daha uzun bir terimin içinde bulunur. Anlamı yorumlamak için kelimenin tamamına bakılır; örneğin apne ile takipne farklı solunum bulgularını belirtir.
Pnea ile dispne arasındaki fark nedir?
Pnea bir kelime parçasıyken dispne, nefes almakta zorlanma hissini adlandıran tamamlanmış bir terimdir. Bu nedenle pnea genel bir anlam bileşeni, dispne ise kişinin yaşadığı belirli bir yakınmadır.
Pnea Türkçe tıp dilinde nasıl yazılır?
Bu son ekin Türkçedeki yerleşik karşılığı pne biçimidir. Apne ve takipne yazımları buna örnektir; yabancı kaynaklarda aynı terimlerin sonunda pnea veya pnoea görülebilir.
İlişkili terimler: Apnea, Tachypnea, Bradypnea, Hypopnea, Orthopnea