Quadrant

Quadrant nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Doktorunuz ağrınızın yerini tarif ederken kadran sözcüğünü kullanıyorsa, vücudunuzun harita üzerindeki bir bölümünden söz ediyordur. İngilizcede kullanılan adıyla tıpta quadrant, bir alanı merkezden geçen yatay ve dikey çizgilerle ayırınca oluşan çeyrek bölümlerden biridir. Günlük dilde bunu bir dairenin ya da yüzeyin çeyreği gibi düşünebilirsiniz. Buradaki amaç, şikâyetin veya bulgunun yerini herkesin aynı biçimde anlayabileceği bir adla belirtmektir.

Sözcük, Latincede çeyrek pay anlamını taşıyan quadrans kökünden gelir. İngilizce söylenişi kabaca “kuodrınt” şeklindedir; Türkçe tıp dilinde yaygın karşılığı kadrandır. Karın, meme ve görme alanı değerlendirmelerinde aynı temel yer tarifini sağlar, fakat işaret ettiği yapı bağlama göre değişir. “Doktor ağrının hangi tarafta olduğunu anlamak için karnımı bölgelere ayırarak sordu” cümlesi, bu yaklaşımın günlük konuşmadaki karşılığıdır.

Quadrant hangi alanlarda kullanılır?

Karın muayenesinde, acil servis kayıtlarında ve görüntüleme raporlarında sağ üst kadran, sol üst kadran, sağ alt kadran ve sol alt kadran ifadeleriyle karşılaşabilirsiniz. “Sağ üst kadranda hassasiyet saptandı” bir muayene kaydı örneğidir; bastırıldığında o bölgede ağrı oluştuğunu anlatır. Doktorunuz “Ağrınız sağ alt kadranda olduğu için apandisi de değerlendireceğiz” diyebilir. Bu söz, ağrının yerinden hareketle araştırılacak olasılıklardan birini belirtir; kesin tanı bildirmez. Sağ ve sol, muayene eden kişinin değil, sizin bedeninizin taraflarıdır.

Meme muayenesinde ve meme görüntüleme raporlarında üst dış kadran ifadesi, memenin koltuk altına doğru uzanan üst bölümünü gösterir. “Sol memenin üst dış kadranında kist izlendi” cümlesinde kadran, kistin yerini tarif eder; yapısının iyi ya da kötü huylu olduğunu söylemez. Göz hastalıklarında ise görme alanı kadranı, karşıya bakarken algıladığınız çevrenin belirli bir çeyreğini anlatır. Böylece aynı kelime, karında yüzeysel bir konumu, memede yerleşimi, göz değerlendirmesinde ise görsel alanı tanımlar.

Kadran vücutta neyi gösterir?

Karın kadranlarını belirlemek için göbekten geçen hayalî yatay ve dikey çizgiler kullanılır. Bu çizgiler organları birbirinden ayıran gerçek duvarlar değildir; bazı organlar komşu kadranlara uzanır. Sağ üst kadranda karaciğerin önemli bir bölümü ve safra kesesi bulunur. Sol üst kadranda mide ve dalak gibi yapılar yer alır. Bağırsaklar ise karın içinde geniş bir alana yayıldığından, bir bağırsak sorunu farklı kadranlarda belirti verebilir.

Ağrının bulunduğu kadran, hekimin hangi organları öncelikle değerlendireceğini etkiler; ancak ağrı her zaman kaynağının tam üzerinde hissedilmez. İç organlardan gelen ağrı başlangıçta belirsiz olabilir veya başka bir yere yansıyabilir. Memedeki kadran tarifi, sonraki kontrollerde aynı bulgunun yeniden bulunmasını kolaylaştırır. Görme alanındaki bir kadranın seçilememesi ise gözden beyne uzanan görme yollarının değerlendirilmesini gerektirebilir. Dolayısıyla sizin için önemli olan, yalnızca bölgenin adı değil, o bölgede hangi bulgunun saptandığıdır.

Kadran hangi terimlerle karıştırılır?

Kadran ile bölge aynı kesinlikte ifadeler değildir. Bölge daha genel bir yer tarifiyken, kadran belirli bir bölümlendirme düzenine bağlıdır. Karın değerlendirmesinde kullanılan epigastrik bölge, karnın üst orta kısmını anlatır; sağ üst kadranın başka adı değildir. Bu nedenle farklı raporlardaki yer adlarını karşılaştırırken yalnızca kelimelerin benzerliğine değil, tarif edilen konuma bakılır.

Görme alanı kadranı ile kuadrantanopsi de farklı kavramlardır. İlki bir alanın adıdır; kuadrantanopsi ise görme alanının bir çeyreğindeki kaybı ifade eder. Hemianopsi, görme alanının yarısını etkileyen kayıp için kullanılır. Kadran ifadesi tek başına hastalık anlamına gelmez; yanına gelen ağrı, hassasiyet, kitle veya görme kaybı gibi sözcükler klinik anlamı belirler. Özellikle görme alanı raporlarında kaybın hangi gözde ve hangi tarafta olduğu ayrıca belirtilmelidir.

Kadran hakkında doktora ne sorabilirsiniz?

Görüşmede raporunuzdaki yer tarifini kendi şikâyetinizle eşleştirmek için “Bu kadran tam olarak vücudumun neresini gösteriyor?” diye sorabilirsiniz. Muayene veya görüntüleme bulgusu varsa “Bu bölgede hangi bulgu saptandı ve olası nedenleri neler?” sorusu, konumla tanıyı ayırmayı sağlar. Kontrol planı konuşulurken “Bu bulgu için hangi takip gerekiyor ve hangi değişiklikte daha erken değerlendirilmeliyim?” sorusu, sonraki adımı ve belirtileri nasıl izleyeceğinizi netleştirir.

İlişkili terimler: Abdomen, Epigastrium, Hemianopia, Visual Field