Quality

Quality nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir ağrıyı yanıcı diye tarif etmekle bir görüntüyü net bulmak arasında ortak bir nokta vardır: Her ikisinde de bir şeyin nasıl olduğunu anlatırsınız. İngilizce bir sözcük olan quality, tıpta quality ifadesinin geçtiği yere göre kalite, nitelik veya özellik karşılığında kullanılır. Buradaki önemli ayrım, sözcüğün her zaman iyi ya da kötü değerlendirmesi yapmamasıdır; bazen yalnızca bir duyumun veya bulgunun nasıl olduğunu belirtir.

Quality kabaca kuoliti diye okunur. İngilizceye Fransızca üzerinden geçmiş, daha geride Latince qualitas sözcüğüne dayanan bir kelimedir. Türkçe tıbbi konuşmalarda genellikle İngilizce biçimi yerine bağlama uygun karşılığı seçilir: Bir tetkikte kaliteden, ağrı değerlendirmesinde nitelikten söz edilir. Bu nedenle kelimeyi çevirmek için yalnızca sözlüğe değil, önünde ve arkasında yazanlara da bakmak gerekir.

Quality hangi ifadelerde kullanılır?

Quality of life, yaşam kalitesi anlamına gelir; onkoloji, psikiyatri, fizik tedavi ve kronik hastalık takibinde sık kullanılır. Kişinin günlük işlerini yapabilmesini, bedensel yakınmalarını, ruhsal durumunu ve sosyal yaşamını nasıl değerlendirdiğini kapsar. Pain quality ise ağrının niteliği demektir. Hekim bu ifadeyle ağrının yakıcı, batıcı, sıkıştırıcı veya zonklayıcı oluşunu sorar; ne kadar şiddetli olduğunu değil.

Image quality, görüntü kalitesi karşılığıyla radyoloji ve ultrason değerlendirmelerinde görülür. Bir raporda, “Hareket nedeniyle görüntü kalitesi değerlendirmeyi kısıtlamaktadır.” yazabilir. Bu cümle, incelenen organ hakkında kesin bir hastalık bildirmekten çok görüntünün yorumlanabilirliğini anlatır. Sample quality, numune kalitesini belirtir; kanın alınması, taşınması ve saklanması gibi koşullarla ilişkilidir.

Quality control, kalite kontrolü anlamındadır ve laboratuvar sonuçlarının güvenilirliğini izleyen işlemleri anlatır. Cihazların ve ölçüm yöntemlerinin beklenen biçimde çalışıp çalışmadığı bu süreçlerle denetlenir. Bir laboratuvar belgesindeki bu ifade, sizin kanınızda belirli bir bozukluk bulunduğunu değil, ölçüm sürecinin kontrol edildiğini anlatabilir.

Quality hasta açısından ne anlatır?

Quality doğrudan bir organın adı veya belirli bir hastalık mekanizması değildir. Sözcüğün hasta açısından anlamı, neyin niteliğinin değerlendirildiğine bağlıdır. Örneğin ağrının niteliği, ağrıyı oluşturan mekanizma hakkında ipucu sağlayabilir. Yanma ve elektrik çarpması benzeri hisler sinir kaynaklı ağrılarda görülebilir; ancak yalnızca bu tarifle tanı konmaz. Hekim, ağrının yerini, yayılımını, süresini ve muayene bulgularını birlikte değerlendirir.

Muayenede doktorunuz, “Ağrınız yanma şeklinde mi, yoksa üzerine basınca sızlama gibi mi?” diye sorabilir. Bu soru, yaşadığınız hissi daha doğru sınıflandırmaya yöneliktir. Günlük konuşmadaki “Ağrım azaldı ama hâlâ rahat yürüyemiyorum.” cümlesi ise yakınmanın şiddetiyle günlük yaşama etkisinin farklı olabileceğini gösterir. Tedavi ağrıyı hafifletse bile hareket, uyku veya işe dönüş konusunda ayrıca destek gerekebilir.

Görüntü veya numune kalitesi söz konusu olduğunda mesele çoğunlukla değerlendirme için yeterli bilgi elde edilip edilmediğidir. Çekim sırasında hareket etmek görüntüyü bulanıklaştırabilir; kan örneğinde hücrelerin parçalanması bazı ölçümleri etkileyebilir. Böyle bir durumda tetkikin ya da örnek alımının tekrarı istenebilir. Tekrar gerekliliği, hastalığın ağırlaştığı anlamına gelmek zorunda değildir.

Quality ile quantity arasındaki fark

Quality, quantity ile karıştırılabilir. Quantity miktarı veya niceliği anlatırken quality niteliğe odaklanır. Örneğin balgamın ne kadar olduğu miktarla, kıvamı ve görünümü ise özellikleriyle ilgilidir. Benzer biçimde ağrının şiddeti, ağrının ne kadar güçlü hissedildiğini; ağrının niteliği ise nasıl hissedildiğini anlatır. Hafif bir ağrı da yanıcı olabilir, şiddetli bir ağrı da.

Quality of life ile quality of care ifadeleri de farklıdır. İlki kişinin yaşamını sağlık ve günlük işlevler açısından nasıl deneyimlediğini, ikincisi sunulan sağlık hizmetinin kalitesini ele alır. Yaşam kalitesi düşük olan bir kişinin mutlaka kötü sağlık hizmeti aldığı söylenemez; hastalığın etkileri iyi yürütülen tedaviye rağmen sürebilir. Quality assurance ise kalite güvencesidir; hataları önlemeye ve süreçleri güvenilir tutmaya yönelik daha geniş düzenlemeleri kapsar.

Quality hakkında doktora ne sorabilirsiniz?

Bir raporda quality ifadesini gördüğünüzde, “Burada değerlendirilen kalite, görüntüye mi, numuneye mi, yoksa başka bir özelliğe mi ait?” sorusu belirsizliği giderir. Kalitenin yetersiz olduğu belirtilmişse, “Bu durum sonucun yorumunu etkiliyor mu ve tetkikin tekrarı gerekiyor mu?” diye sorabilirsiniz. Yaşam kalitesi konuşuluyorsa, “Günlük hayatımda en çok zorlandığım alan için tedavide neyi değiştirebiliriz?” sorusu, görüşmeyi sizin için önemli olan uyku, hareket veya sosyal yaşama yönlendirebilir.