Rachischisis

Rachischisis nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Omurganın gelişirken kapanması gereken arka bölümünün açık kalması, tıpta rachischisis adıyla anlatılan doğumsal bozukluğun temel özelliğidir. Günlük dille, bebeğin omurgasının ve içindeki sinir dokusunu koruyan yapıların anne karnında gerektiği gibi kapanamaması demektir. Özellikle ağır, açık omurga kusurları için kullanılan bu terimde omurilik dokusu dış ortama açık olabilir. Buradaki açıklık, doğumdan sonra oluşmuş bir kırık ya da omurların birbirinden kayması değildir.

Rachischisis, Yunancada omurga anlamındaki rhakhis ile yarılma anlamındaki schisis sözcüklerinden gelir. Türkçe tıp dilinde raşişizis biçiminde yazılır; kabaca “ra-şi-şi-zis” diye okunur. Sözcüğün kökündeki yarılma ifadesi sonradan gerçekleşen bir yırtılmayı değil, gelişim sırasında tamamlanmamış kapanmayı anlatır. Aile içinde söylenen “Bebeğin omurgası açık kalmış” cümlesi bu durumu kabaca karşılar, ancak açıklığın kapsamını ve sinirlerin durumunu belirtmez.

Rachischisis hangi raporlarda kullanılır?

Bu terimle kadın hastalıkları ve doğum, perinatoloji, çocuk beyin cerrahisi ve patoloji alanlarında karşılaşabilirsiniz. Gebelik ultrasonu raporunda omurganın görünümü tarif edilirken, gerektiğinde fetal manyetik rezonans incelemesinde veya doğum sonrası değerlendirmede kullanılabilir. “Omurgada raşişizis ile uyumlu açık doğumsal kusur izlenmiştir” şeklindeki bir rapor cümlesi, görüntünün bu gelişim bozukluğunu düşündürdüğünü söyler. Rapordaki yerleşim ve yaygınlık bilgileri, terimin kendisi kadar önem taşır.

Rachischisis totalis, açıklığın omurga boyunca çok yaygın olduğu durumu; rachischisis partialis, omurganın sınırlı bir bölümünün etkilendiği durumu anlatır. Craniorachischisis ise omurgadaki açık gelişim kusuruna kafatası ve beyin gelişimindeki ağır kapanma bozukluğunun eşlik ettiği tablodur. Bu adlar, aynı bulgunun farklı uzunluktaki tarifleri olmaktan öte, etkilenen yapıların kapsamını ayırt eder. Her rapor bu alt adları kullanmayabilir; bazen açıklığın bulunduğu bölge ve omurilik görünümü doğrudan yazılır.

Rachischisis vücudu nasıl etkiler?

Anne karnındaki erken gelişimde beyin ve omuriliğin temelini oluşturan yapı, nöral tüp adı verilen kapalı bir biçim kazanır. Omuriliği çevreleyen kemik ve yumuşak dokular da gelişerek koruyucu örtüyü oluşturur. Bu gelişim sürecindeki kapanma bozukluğunda sinir dokusu gerektiği gibi korunamaz. Açıkta kalan dokunun gelişimsel bozukluğu ve uğradığı hasar, doğumdan sonraki işlevleri etkileyebilir.

Bacak hareketleri, duyu, idrar kesesinin boşalması ve bağırsak kontrolü etkilenebilecek işlevler arasındadır. Etkinin kapsamı, açıklığın omurganın neresinde bulunduğuna, ne kadar yayıldığına ve sinir dokusunun durumuna bağlıdır. Daha yukarıdaki bölgeleri tutan kusurlar, genel olarak daha geniş bir vücut alanının sinir işlevlerini etkileyebilir. Yalnızca terime bakarak çocuğun ileride yürüyüp yürüyemeyeceği hakkında kesin karar verilemez.

Hekimin “Açıklığın yerini ve sinir dokusunun durumunu birlikte değerlendireceğiz” demesi, değerlendirmede neden ayrıntılı görüntülemeye ihtiyaç duyulduğunu açıklar. Doğum sonrasında açık dokunun korunması ve cerrahi değerlendirme önemlidir. Cerrahi kapatma, açık alanı örtmeyi ve enfeksiyon gibi ek sorunları azaltmayı amaçlar; gelişmemiş veya hasarlanmış sinir dokusunu bütünüyle eski hâline getirmez. İzlemde hareket yeteneğinin yanında idrar yollarının korunması ve rehabilitasyon gereksinimi de ele alınır.

Rachischisis ve benzer terimlerin farkı

Spina bifida, omurganın doğumsal kapanma kusurlarını kapsayan daha geniş bir addır; rachischisis bu grubun ağır, açık biçimlerini anlatmak için kullanılır. Spina bifida occulta ise genellikle üzeri deriyle örtülü, omurun arka kemik bölümündeki kapanma eksikliğidir. Dolayısıyla bu adların hepsini aynı ağırlıkta kabul etmek doğru olmaz. Özellikle kapalı bir kemik kusuruyla açıkta sinir dokusu bulunan bir durumun bakım gereksinimleri farklıdır.

Meningosel, omuriliği saran zarların kese biçiminde dışarı çıkmasıdır; miyelomeningoselde kesenin içinde sinir dokusu da bulunur. Miyeloşizis, sinir dokusunun kese oluşturmadan açık ve yassı biçimde kaldığı durumu anlatır ve rachischisis ile yakın anlamda kullanılabilir. Terimlerin kullanımı kaynaklar arasında değişebildiğinden, rapordaki anatomik tarif belirleyicidir. Skolyoz ise omurganın yana eğriliğidir; doğumsal açıklıkla aynı şeyi ifade etmez.

Rachischisis için hangi sorular sorulmalı?

Gebelik sırasında bu bulgu söylendiyse “Açıklık omurganın hangi bölümünde ve sinir dokusu nasıl görünüyor?” sorusu, yalnızca adını değil kapsamını öğrenmenizi sağlar. “Beyin, kafatası veya başka organlarda eşlik eden bir bulgu var mı?” sorusu, durumun bütün olarak değerlendirilmesine yöneliktir. Doğum planlanırken ya da bebek değerlendirildiğinde “Doğumun yapılacağı merkez, dokunun korunması ve cerrahi değerlendirme için nasıl bir plan gerekiyor?” sorusu, bakımın nerede ve nasıl yürütüleceğini netleştirir.

İlişkili terimler: Spina Bifida, Myelomeningocele, Meningocele